Ημέρα Μνήμης στην Ιστορία. 10 Ιουνίου 1944. Η τραγωδία του Διστόμου.

82α χρόνια από το αιματοκύλισμα, την τραγωδία στο Δίστομο στις 10.06.1944.

«Εδώ πονά η σιωπή, πονάει κι η πέτρα κάθε δρόμου. Κι απ’ τη θυσία κι απ’ τη σκληρότητα του ανθρώπου» (Γιάννης Ρίτσος).

…Για την τραγωδία του Διστόμου έμαθα για πρώτη φορά διαβάζοντας, στα μέσα της δεκαετίας του ’80, ένα βιβλίο αφιερωμένο στην ιστορία της ελληνικής αντίστασης κατά του φασισμού. Το 1990, όταν ήρθα στους συγγενείς μου, που είχαν επαναπατριστεί λίγο νωρίτερα στην Ελλάδα, στη Λιβαδειά της Βοιωτίας, άγγιξα την τραγωδία του Διστόμου – επισκέφθηκα το μνημείο που θυμίζει το μαύρο εκείνο γεγονός.

…Ο πολυσύχναστος τουριστικός δρόμος για την Αράχωβα και τους Δελφούς. Απέναντι, στην άλλη πλευρά του δρόμου από το μνημείο, απλώνονται ταβέρνες. Αμέριμνοι τουρίστες, που μοιράζονται ο ένας με τον άλλο εντυπώσεις από τα ελληνικά θαύματα του κόσμου που είδαν. Μια βαβέλ πολύφωνων φωνών.

…Μήπως κάποιος από αυτούς «τάραξε» την ευδαιμονία της κουβέντας του με τη μνήμη του Διστόμου;

…10 Ιουνίου 2026. Αυτή η ημέρα στη σύγχρονη ελληνική ιστορία, στη δική μας ελληνική μνήμη, είναι αφιερωμένη στην τραγωδία του Διστόμου. Πέρασαν 82 χρόνια από τότε. Για τις εκατοντάδες των κατοίκων του Διστόμου, που μαρτύρησαν από τα χέρια των Γερμανών φασιστών, για ένα από τα πιο φρικιαστικά εγκλήματα των Ναζί στην κατεχόμενη Ελλάδα, θυμήθηκαν στις 10 Ιουνίου 2026 εκατομμύρια Έλληνες. Για το ελληνικό μαρτυρικό χωριό Δίστομο της Βοιωτίας. …Πέρασαν 82 χρόνια, μα λες και έγινε σήμερα. Οι Γερμανοί εξόντωσαν με κτηνώδη, απάνθρωπο τρόπο 228 κατοίκους του χωριού, ανάμεσά τους γυναίκες και παιδιά.

Στην κτηνώδη εκδίκησή τους κατά των κατοίκων του Διστόμου δεν σταμάτησαν μπροστά σε τίποτα, αφήνοντας ελεύθερα όλα τα κτηνώδη ένστικτά τους. Το χωριό κάηκε ολοσχερώς. Ο ιερέας του χωριού αποκεφαλίστηκε από τους Ναζί. Πριν εξοντωθούν, τα κορίτσια και οι γυναίκες ατιμάστηκαν από τους Γερμανούς εκτελεστές. …Φρικιαστική εικόνα. Το αίμα παγώνει στις φλέβες.

…Ένα τέταρτο του αιώνα νωρίτερα, παρόμοιες εικόνες απανθρωπιάς και κτηνωδίας εξόντωσης του άμαχου ελληνικού πληθυσμού του Πόντου από τους Νεότουρκους και τους Κεμαλικούς. Τότε εκείνα τα ζώα με ανθρώπινη μορφή, μεθυσμένα από την ατιμωρησία, έδωσαν ελεύθερο τον κάθε κτηνώδη παραλογισμό τους. Άμαχοι κάηκαν ζωντανοί μέσα σε ορθόδοξους ναούς, εξοντώθηκαν με τις πιο φρικιαστικές μορφές κτηνώδους μίσους από το πλήθος των μουσουλμάνων φανατικών.
Όποιος το ξέχασε, του θυμίζω: οι Τούρκοι δήμιοι είχαν τους πεπαιδευμένους Γερμανούς δασκάλους τους.

…Η τραγωδία του Διστόμου. Είναι μια από τις μαζικότερες εξοντώσεις άοπλου πληθυσμού στη σύγχρονη ελληνική ιστορία, γνωστή ως «Σφαγή του Διστόμου». Μα πρέπει όλοι μας να γνωρίζουμε ότι τα «ελληνικά Δίστομα», που εξαφανίστηκαν «εκ θεμελίων» μαζί με τους κατοίκους τους, ήταν πολλά. Η σφαγή των κατοίκων των κρητικών χωριών Κάνδανος και Κοντομάρι (2.06.1941), του ελληνικού χωριού Λάκι στην Κριμαία (23.03.1942), η τραγωδία του Ολοκαυτώματος των Καλαβρύτων στην Πελοπόννησο (13.12.1943). …Μαύρες επέτειοι.

…Το πρωί της 10ης Ιουνίου 1944, γερμανική μονάδα των SS, κατευθυνόμενη από τη Λιβαδειά προς την Αράχωβα με σκοπό τον «καθαρισμό» της περιοχής από τις δυνάμεις των ανταρτών. Στο Δίστομο η μονάδα αυτή ενώθηκε με μια άλλη γερμανική ομάδα, που είχε ξεκινήσει από την Άμφισσα προς τα Στείρι. Δόθηκε εντολή στους κατοίκους να μην απομακρυνθούν από το χωριό μέχρι την επιστροφή των γερμανικών δυνάμεων. Στο ύψος της Καταβόθρας οι Γερμανοί δέχθηκαν επίθεση από αντάρτες του ΕΛΑΣ. Στη συνέχεια, ύστερα από σύντομη και σφοδρή μάχη, οι αντάρτες αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν, αφήνοντας στο πεδίο της μάχης 15 νεκρούς και ισάριθμους τραυματίες. Οι απώλειες των Γερμανών ανήλθαν σε έξι νεκρούς και 15 τραυματίες. Οι Γερμανοί υπέθεσαν ότι η επίθεση του τμήματος του ΕΛΑΣ σχετιζόταν με πληροφορίες που έδωσαν οι κάτοικοι του Διστόμου. Επιστρέφοντας στο Δίστομο, έστησαν ένα εκτελεστικό απόσπασμα. Με διαταγή του διοικητή τους, υπολοχαγού Χανς Ζάμπελ, το Δίστομο παραδόθηκε στις φλόγες. 228 κάτοικοί του (117 γυναίκες και 111 άνδρες) δολοφονήθηκαν με κτηνώδη τρόπο. Ανάμεσά τους, 53 παιδιά και έφηβοι, 20 βρέφη. …Σύμφωνα με τη μαρτυρία του εκπροσώπου του Ερυθρού Σταυρού, Ελβετού Γκέοργκ Βέρλε, ο οποίος επισκέφθηκε το Δίστομο λίγες μέρες αργότερα, ο αριθμός των νεκρών στο Δίστομο και την ευρύτερη περιοχή έφτασε τους 600.

Το κατάφωρο κτηνώδες έγκλημα έγινε αμέσως γνωστό από τις ξένες εκπομπές του BBC και προκάλεσε την αγανάκτηση της διεθνούς κοινής γνώμης. Η γερμανική διοίκηση στην Αθήνα απέδωσε την ευθύνη αποκλειστικά στους κατοίκους του Διστόμου, επειδή, όπως αναφερόταν στην ανακοίνωση, «δεν υπάκουσαν σε στρατιωτικές διαταγές».

…Αφού οι Γερμανοί εγκατέλειψαν την Ελλάδα, το Ελληνικό Τμήμα Εγκλημάτων Πολέμου του Ναζισμού κατάφερε να εντοπίσει τον υπεύθυνο για τη σφαγή στο Δίστομο, Χανς Ζάμπελ, τον οποίο βρήκαν στο Παρίσι, όπου και συνελήφθη. Οι γαλλικές αρχές τον παρέδωσαν στην Ελλάδα, η οποία τον συνέλαβε και τον φυλάκισε. Τον Αύγουστο του 1949 ο Ζάμπελ αναγνώρισε το πλήρες μέγεθος των γερμανικών κτηνωδιών στο Δίστομο, ωστόσο για την υπεράσπισή του ισχυρίστηκε ότι εκτελούσε διαταγή των ανωτέρων του. Κατά τη διάρκεια της κράτησής του, παραδόθηκε προσωρινά στη Δυτική Γερμανία για άλλη υπόθεση, αλλά ποτέ δεν επέστρεψε στην Ελλάδα για να λογοδοτήσει για τις φρικιαστικές εγκληματικές του πράξεις. Ούτε και οι λοιποί εγκληματίες πολέμου, των οποίων η ονομαστική λίστα φέρει την ευθύνη για την τραγωδία του Διστόμου, παραδόθηκαν ποτέ στη δικαιοσύνη. …Έτσι και μέχρι σήμερα οι συγγενείς των μαρτύρων του Διστόμου δικάζονται άδικα με τη γερμανική δικαιοσύνη, ζητώντας το δίκιο τους – καλώντας τη Γερμανία να δώσει απάντηση σε όλους τους ελληνικούς λογαριασμούς της δικαιοσύνης και της Ιστορίας.

Ημέρα Μνήμης στην Ιστορία. 10 Ιουνίου 1944. Η τραγωδία του ελληνικού χωριού Δίστομο. …Λιγότερο από 5 μήνες απέμεναν μέχρι την απελευθέρωση της Ελλάδας από τις μπότες των Γερμανο-Ιταλο-Βούλγαρων κατακτητών.

Νίκος Σιδηρόπουλος