01.10.2025__Ουράνια Μελωδία», ή Πώς να γνωρίσετε τις μουσικές παραδόσεις όλων των παραδοσιακών θρησκειών σε ένα βράδυ.

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ - ΚΕΠ !!!

 ΔΡΑΣТΗΡΙΟТHΤΑ - ΣΥΝΕΠΕΙΑ – ΕΝΔΕΛΕΧΕΙΑ -ΠΙΣΤΗ- ΑΦΟΣΙΩΣΗ στο ΩΡΑΙΟ, το ΑΛΗΘΙΝΟ, το ΑΓΑΘΟ, το ΕΝΑΡΕΤΟ !!!

ΑΡΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΥΠΑΡΞΗ ΜΟΡΦΗΣ & ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ !!!

 

Αγαπητοί φίλοι!

1η Οκτωβρίου 2025.__Διαδικτυακή πύλη – Media Panorama «Χρόνος και Κόσμος» σχετικά με τη διάλεξη-συναυλία «Ιστορία και Παραδόσεις της Θρησκευτικής Ψαλμωδίας» που πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 29 Σεπτεμβρίου 2025, στoν Κεντρικό Οίκο Επιστημόνων, με τη συμμετοχή του Κέντρου Ελληνικού Πολιτισμού - Κ.Ε.Π.

Παρατίθεται δημοσίευση «Ουράνια Μελωδία», ή Πώς να γνωρίσετε τις μουσικές παραδόσεις όλων των παραδοσιακών θρησκειών σε ένα βράδυ. (σε ελληνική-google-translation και ρωσική). Δημοσιεύθηκε στις 1 Οκτωβρίου 2025.

https://timeandworld.ru/science-kultora/23328/

 

Δραττόμεθα της ευκαιρίας για να εκφράσουμε την  ευγνωμοσύνη μας στον αρχισυντάκτη Valery Emelyanov για τη δημοσίευση.

ΕΙΜΑΣΤΕ ΜΑΖΙ !!! ΕΙΜΑΣΤΕ ΕΝΑΣ ΕΝΙΑΙΟΣ ΚΟΣΜΟΣ !!!

ΕΙΜΑΣΤΕ ΜΑΖΙ !!! ΜΑΖΙ ΠΑΡΑΜΕΝΟΥΜΕ ΔΥΝΑΤΟΤΕΡΟΙ, ΣΘΕΝΑΡΟΤΕΡΟΙ, ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΕΝΟΙ και ειλικρινά ΕΥΤΥΧΙΣΜΕΝΟΙ !!!

Το άρθρο μεταφράστηκε χρησιμοποιώντας το Google Translate.

 

 

Ο Διαθρησκευτικός Μαραθώνιος της Μόσχας λαμβάνει χώρα στη ρωσική πρωτεύουσα από τις 25 Σεπτεμβρίου έως τις 9 Οκτωβρίου. Εκτός από συζητήσεις στρογγυλής τραπέζης και περιηγήσεις σε χώρους που σχετίζονται με διάφορες θρησκευτικές παραδόσεις, περιλαμβάνει επίσης εκδηλώσεις σε θεατρική και συναυλιακή μορφή. Μία από αυτές πραγματοποιήθηκε στην Αίθουσα Μαλαχίτη του Σπιτιού των Επιστημόνων της Μόσχας το βράδυ της 29ης Σεπτεμβρίου 2025, με τίτλο «Συναυλία και Διάλεξη: Η Ιστορία και η Παράδοση της Θρησκευτικής Ψαλμωδίας».

Ειλικρινά, όταν ένας ανταποκριτής της πύλης ViM έμαθε για τον «μαραθώνιο» και τις διάφορες εκδηλώσεις που τον περιβάλλουν, σκέφτηκα τι θα μπορούσε στην πραγματικότητα να σημαίνει αυτό . Ένα άμεσο θρησκευτικό κήρυγμα δύσκολα θα ήταν κατάλληλο σε ένα κοσμικό διαθρησκευτικό φόρουμ, του οποίου το κοινό αποτελείται από άτομα με πολύ διαφορετικές θρησκευτικές και θρησκευτικές αντιλήψεις. Μια πιο αποτελεσματική προσέγγιση σε αυτές τις «διαθρησκευτικές εκδηλώσεις» θα ήταν να εισαγάγει το κοινό σε διάφορες εθνικές κουλτούρες , συμπεριλαμβανομένων εκείνων που βασίζονται στις παραδοσιακές παγκόσμιες θρησκείες - Χριστιανισμό, Ισλάμ, Βουδισμό και Ιουδαϊσμό.

Το πρώτο τεύχος του προγράμματος απέδειξε ότι ο ανταποκριτής σας είχε δίκιο. Το φωνητικό σύνολο του Ελληνικού Πολιτιστικού Κέντρου της Μόσχας ανέβηκε στη σκηνή. Το μέρος της διάλεξης της παράστασής τους διευθύνθηκε από τη διευθύντρια του συνόλου, καθηγήτρια ελληνικής μουσικής και μουσικολόγο Ινέσσα Ευφριμίδου , και τη συνάδελφό της, διευθύντρια του Ελληνικού Πολιτιστικού Κέντρου, Θεοδώρα Γιαννίτση , η οποία αντιπροσωπεύει με μοναδικό τρόπο τον ασυνήθιστο συνδυασμό επαγγελμάτων - ιστορικού και δραματικής ηθοποιού.

Και μετά ακολούθησε... όχι , όχι μια κουραστική διάλεξη στο ύφος ενός θεολογικού σεμιναρίου, αλλά μια πραγματική ατομική... συγγνώμη, ντουέτο που ερμήνευσαν η Θεοδώρα και η Ινέσσα. Έχοντας διαβάσει με βαθυστόχαστο δράμα αποσπάσματα από την τραγωδία του Ευριπίδη «Ιππόλυτος», η οποία αναφέρει τα κύματα του Ευξείνου Πόντου , η Θεοδώρα Γιαννίτζη καθόρισε έτσι τα κύρια θέματα της παράστασης, τα οποία ήταν δύο. Το πρώτο ήταν η πολιτισμική ενότητα των ελληνικών και ρωσο-σλαβικών λαών, με την ιστορική γέφυρα μεταξύ τους να είναι ο Ευξείνος Πόντος, στις ακτές του οποίου υπήρχαν ελληνικές αποικίες και πόλεις-κράτη από την αρχαιότητα. Και ήταν πέρα από τη Μαύρη Θάλασσα που οι Ρως υιοθέτησαν τον Χριστιανισμό στη βυζαντινή χριστιανική του μορφή τον 9ο αιώνα, και ο πρίγκιπας Βλαντιμίρ του Κιέβου βαφτίστηκε στη βυζαντινή αποικία της Ταυρικής Χερσονήσου, όχι μακριά από τη σημερινή Σεβαστούπολη. Πόσες έννοιες και γεγονότα μπορούν να συμπεριληφθούν σε μία μόνο γραμμή από μια αρχαία τραγωδία!

 

Εκπρόσωποι του Ελληνικού Πολιτιστικού Κέντρου εξήγησαν στη συνέχεια με όμορφο τρόπο την έννοια της μουσικής, τη σύνδεσή της με τη θρησκεία και, κυρίως, την ιστορική ενότητα του αρχαίου και του χριστιανικού πολιτισμού. Αυστηρά μιλώντας, η αρχική έννοια της ελληνικής λέξης «μουσική» δεν είναι απλώς η εξαγωγή ήχων από τα όργανα και η πλήρωση του περιβάλλοντος χώρου. Η μουσική, με την ευρύτερη έννοια, είναι η δραστηριότητα των Μουσών, θεών , θυγατέρων του αρχηγού του Ολύμπιου θεού Δία, προστάτιδων διαφόρων τομέων της επιστήμης και της τέχνης. Υπάρχουν εννέα από αυτές, και στην ελληνική παράδοση, αυτός ο αριθμός θεωρούνταν ο πιο ιερός, καθώς υπολογιζόταν από έναν άλλο ιερό αριθμό , το 3 , στο τετράγωνο. Ήταν ο Ήχος της Αυτού Μεγαλειότητας που έγινε το μέσο του ελληνικού, και στη συνέχεια του παγκόσμιου, πολιτισμού, μέσω του οποίου το ανθρώπινο μυαλό και η ψυχή ανεβαίνουν στα ύψη. Ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Πλάτωνας πίστευε επομένως ότι η μουσική πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ύπαρξης κάθε ενάρετου μέλους μιας ιδανικής κοινωνίας, και ο διάσημος Πυθαγόρας αντιλαμβανόταν τη μουσική ως έκφραση παγκόσμιας αρμονίας, η οποία, εκτός από τους ήχους, εκφράζεται επίσης σε ένα σύστημα αριθμών και αριθμών. Ο Χριστιανισμός κληρονόμησε αυτή τη σημασία στον πολιτισμό της εκκλησιαστικής μουσικής και του τραγουδιού. Δεν είναι τυχαίο ότι οι «τρεις άγιοι », θα μπορούσε κανείς να πει ότι οι κύριοι «πατέρες της εκκλησίας» - Γρηγόριος ο Θεολόγος, Μέγας Βασίλειος και Ιωάννης Χρυσόστομος - τόνισαν ότι η μουσική είναι αυτή που δίνει βαθύ νόημα στα λόγια που λέγονται στη λειτουργία.

Ένας άλλος σύνδεσμος μεταξύ του αρχαίου και του χριστιανικού πολιτισμού είναι το θέατρο. Η χριστιανική λατρεία ονομάζεται «λειτουργία » , που σημαίνει «κοινός σκοπός» στα ελληνικά. Αυτός ο «κοινός σκοπός» για την αρχαία κοινωνία ήταν το θέατρο, όπου, μέσω ενός αφηγηματικού δράματος, οι άνθρωποι συνδέονταν με τη ζωή και τα γεγονότα πέρα από το οικείο περιβάλλον τους, συμπεριλαμβανομένων των ζωών των θεών. Η εκκλησιαστική λειτουργία έχει ακριβώς την ίδια σημασία. Δεν είναι απλώς ένα σύνολο τελετουργικών πράξεων και αναγνωσμάτων από την Αγία Γραφή, αλλά μια μοναδική δραματική παρουσίαση βασικών στιγμών στην ιστορία της ζωής, του θανάτου και της Ανάστασης του Χριστού. Η λειτουργία χωρίζεται στη Λειτουργία των Κατηχουμένων και στη Λειτουργία των Πιστών. Η πρώτη περιλαμβάνει τη συμμετοχή όλων όσων βρίσκονται στην εκκλησία για να ακούσουν την ιστορία της ζωής και των ιδεών του Ιησού Χριστού, ενώ η δεύτερη, η Λειτουργία των Πιστών, προορίζεται για όσους έχουν ήδη βαπτιστεί και προϋποθέτει μια μυστικιστική και συνειδητή ένωση με τον Χριστό στο μυστήριο της κοινωνίας. Οι ελληνικές θεατρικές παραγωγές χωρίζονταν ομοίως σε δύο μέρη. Το πρώτο ήταν μια δραματική παράσταση για το ευρύ κοινό, με τη συμμετοχή ηθοποιών και θεατών, ενώ το δεύτερο ήταν μια σόλο παράσταση από έναν απαγγελτή. Εδώ, η έμφαση δεν δινόταν πλέον στη δραματική σκηνοθεσία, αλλά στο νόημα των λόγων των απαγγελτών. Έτσι, εξ ορισμού, το δεύτερο μέρος της παράστασης δεν προοριζόταν για το ευρύ κοινό, αλλά για τους «πιστούς», ιδιαίτερα προχωρημένους λάτρεις της θεϊκής τέχνης της μούσας Μελπομένης.

Η Ινέσσα και η Θεοδώρα ανέφεραν επίσης ότι οι μουσικές σημειώσεις που χρησιμοποιούνται για την καταγραφή μουσικών έργων προέρχονται από τα γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου και ότι η λεγόμενη βυζαντινή παράδοση του μονοφωνικού τραγουδιού αναπτύχθηκε στην Ανατολική Εκκλησία. Ο ανταποκριτής σας θα μπορούσε να προσθέσει ότι μετά τον 17ο αιώνα, το μονοφωνικό τραγούδι αντικαταστάθηκε από την πιο μελωδικά ελαφριά και ποικίλη πολυφωνία και ότι η ελληνική παράδοση του εκκλησιαστικού τραγουδιού σήμερα επιβιώνει στην αρχική της μορφή μόνο μεταξύ των Παλαιών Πιστών, καθώς και σε εκκλησίες και μοναστήρια που τηρούν αυστηρά τον αγιορειτικό μοναστικό κανόνα.

Ο συγγραφέας δεν περίμενε επίσης ότι το σύνολο Αστέρια θα ερμήνευε βυζαντινά άσματα, καθώς τραγουδιούνται σε πολύ χαμηλές, «ανδρικές» οκτάβες, και αυτό το σύνολο αποτελείται αποκλειστικά από όμορφες γυναίκες από κάθε άποψη. Είναι αλήθεια ότι δεν υπήρχαν βυζαντινά άσματα, αλλά χάρη στο σύνολο του Ελληνικού Πολιτιστικού Κέντρου, το κοινό μυήθηκε στη λαϊκή θρησκευτική μουσική. Ερμήνευσαν έναν ύμνο στην Παναγία που γράφτηκε τον 19ο αιώνα, ένα δημοτικό τραγούδι για την παραμονή των πλουσίων και των φτωχών στη μετά θάνατον ζωή και μια μελωδία από τους Μικρασιάτες Έλληνες, η οποία είχε σαφώς μια ανατολίτικη χροιά. Όλα τα έργα που ερμήνευσαν οι Έλληνες «αστέρια» (όπως μεταφράζεται το όνομα του συνόλου Αστέρια ) διακρίνονταν από τους αρμονικούς πολύχρωμους ήχους και μελωδίες που χαρακτηρίζουν τα Βαλκάνια.

 

Μετά την παράσταση της ομάδας του GCC, ο ανταποκριτής σας συνειδητοποίησε ότι η εκδήλωση (καθώς προφανώς ολόκληρος ο «διαθρησκευτικός μαραθώνιος» ήταν πολιτισμικού χαρακτήρα και όχι αυστηρά θρησκευτικού χαρακτήρα (ακόμα και με το πρόθεμα «δια » - εκδήλωση).

 

Είναι αλήθεια ότι η επόμενη παρουσίαση μετά το ελληνικό κέντρο ήταν κάπως αινιγματική. Ξεκινώντας με την ανακοίνωσή της, ο παρουσιαστής ξεστόμισε: «Και τώρα από την Ελλάδα, ας περάσουμε στην Ορθοδοξία!» «Και για τι μιλούσαν μόλις τώρα αυτές οι δύο όμορφες Ελληνίδες;» αναρωτήθηκε ο ανταποκριτής. « Για τον Κομφουκιανισμό, ίσως;»

εμφανίστηκε στη σκηνή η ανδρική χορωδία της Μονής Νικόλο-Ουγκρέσκι , υπό τη διεύθυνση του διευθυντή της χορωδίας Σεργκέι Γιούριεβιτς Μαρκέλοφ. Ίσως αυτή να ήταν η πιο καθαρά «θρησκευτική», θα μπορούσε κανείς να πει ακόμη και «εκκλησιαστική», από όλες τις παραστάσεις.

 

Μια ανδρική χορωδία ερμήνευσε στιχερά (ορθόδοξους προσευχητικούς ύμνους που αποτελούνται από την ψαλμωδία ενός ή περισσότερων ψαλμών και είναι αφιερωμένοι σε μια συγκεκριμένη εορτή) για τους πρόσφατους εορτασμούς της Υψώσεως του Σταυρού και της Γεννήσεως της Θεοτόκου, καθώς και έναν ύμνο αφιερωμένο στον Άγιο Νικόλαο τον Θαυματουργό, Επίσκοπο Μύρων της Λυκίας . Η χορωδία, με εξαιρετική απαγγελία και άρθρωση, παρουσίασε την παράδοση της ρωσικής εκκλησιαστικής ψαλμωδίας που αναπτύχθηκε τον 19ο αιώνα και συνεχίζει να ασκείται στις ρωσικές εκκλησίες. Το μέρος της «διάλεξης» της ερμηνείας της χορωδίας του μοναστηριού ήταν κάπως αινιγματικό. Ο κ. Μαρκέλοφ τόνισε ότι ο Ορθόδοξος Χριστιανισμός είναι πόλεμος. Δεν είναι τυχαίο ότι μερικοί από τους σημαντικότερους αγίους τόσο της παγκόσμιας όσο και της ρωσικής Ορθοδοξίας είναι πολεμιστές, όπως ο Άγιος Δημήτριος της Θεσσαλονίκης και ο Άγιος Δημήτριος Ντόνσκοϊ. Είναι αλήθεια ότι ανέφερε ότι μιλούσε για έναν πόλεμο ενάντια στο κακό μέσα στην ψυχή κάποιου, αλλά το συνολικό πλαίσιο της ομιλίας συνέδεσε το νόημα περισσότερο με την κύρια έννοια της λέξης «πόλεμος». Φαίνεται ότι σε αυτήν την περίπτωση, η λέξη «αγώνας» θα μπορούσε να είχε χρησιμοποιηθεί. Διαφορετικά, οδηγεί σε σύγχυση εννοιών, όπως συμβαίνει με το μουσουλμανικό τζιχάντ. Η γενική έννοια αυτής της αραβικής λέξης είναι η προσπάθεια στην πίστη και την προσευχή, αλλά ως αποτέλεσμα της μακροχρόνιας και όχι εντελώς σωστής χρήσης της, έχει καταλήξει να νοείται ως πόλεμος εναντίον των μη μουσουλμάνων . Ωστόσο, όλα αυτά είναι απλώς η προσωπική γνώμη του ανταποκριτή σας, του οποίου ο πρωταρχικός στόχος δεν είναι η αναστοχασμός , αλλά το να μεταφέρει με λόγια όλα όσα έχει δει, ακούσει και μάθει.

Μετά τη Χορωδία της Μονής Νικόλο-Ουγκρέσκι , η σκηνή της Αίθουσας Μαλαχίτη του Σπιτιού των Επιστημόνων της Μόσχας κυριαρχήθηκε πλήρως από την Ανατολή, η οποία, όπως είπε ο κορυφαίος ανατολιστής όλων των εποχών, ο σύντροφος Σουχόφ, είναι ένα λεπτό ζήτημα. Το πρώτο που ερμήνευσε ήταν ένα γυναικείο φωνητικό και οργανικό ντουέτο, που εκπροσωπούσε τον Καλμύκο Βουδισμό.

Ναι, αυτή η θρησκεία, που αρχικά προερχόταν από τη μακρινή Ινδία, είναι μια από τις παραδοσιακές θρησκείες της Ρωσίας. Επιπλέον, η Δημοκρατία της Καλμυκίας έγινε το μόνο ευρωπαϊκό κράτος (αν και μόνο αυτόνομο) όπου κυριαρχεί ο Βουδισμός. Αυτό συνέβη επειδή το 1609, τρεις φυλές της Δυτικής Μογγολίας (τότε ονομαζόμενες Οϊράτ) - οι Ντερμπέτες , οι Χοσούτς και οι Μπουζάβας - μετακόμισαν από την Ανατολική Σιβηρία στις στέπες μεταξύ των ποταμών Βόλγα και Ντον υπό την προστασία του Τσάρου της Μόσχας. Λίγο πριν από αυτό, στα τέλη του 16ου αιώνα, οι πρόγονοι των Καλμύκων υιοθέτησαν τον Βουδισμό στην θιβετιανή παράδοση και , όντας έτσι «νέοι» Βουδιστές με βάση τα ιστορικά δεδομένα, διατήρησαν πολλά στοιχεία των προ-βουδιστικών λαϊκών πεποιθήσεων στην εθνική θρησκευτική τους κουλτούρα μέχρι σήμερα. Γενικά, η θιβετιανή μορφή του Βουδισμού (Λαμαϊσμός) είναι αυτή που τείνει περισσότερο να απορροφήσει τις προηγούμενες πεποιθήσεις των λαών που έχουν πλέον προσηλυτιστεί στη θρησκεία του Βούδα.

που μίλησαν στη διάλεξη - συναυλία συζήτησαν τις ιδιαιτερότητες του εθνικού μουσικού πολιτισμού σε σχέση με τη θρησκεία. Για παράδειγμα, τα άσματα θεωρούνται προσφορά δώρου στον Βούδα στον Βουδισμό. Ωστόσο, το τραγούδι των τραγουδιών απαγορεύεται στους ναούς, μόνο τα μάντρα (φράσεις διαλογισμού στην αρχαία ινδική γλώσσα, τα σανσκριτικά). Τα μάντρα μπορούν να εκτελούνται μόνο από άνδρες στον ναό. Το τραγούδι των τραγουδιών κατά τη διάρκεια των λειτουργιών απαγορεύεται. Ως εκ τούτου, οι γυναίκες Καλμίκ κάνουν τις προσφορές τραγουδιών τους έξω από τον ναό. Αν και στο πρώτο μισό του περασμένου αιώνα, οι Καλμίκοι ενεπλάκησαν σε αντιθρησκευτική καταστολή και αργότερα εξορίστηκαν από τις πατρίδες τους με ψευδείς προφάσεις, και πολλοί φορείς και φυλάκτες της βουδιστικής παράδοσης, καθώς και ειδικοί στα μάντρα, σκοτώθηκαν. Αυτό οδήγησε στην πρακτική της διατήρησης των μάντρα στη μνήμη των γυναικών, και στη σύγχρονη Καλμυκία, μπορεί κανείς να συναντήσει ηλικιωμένες γυναίκες που είναι ειδικοί στα μάντρα.

Ο ανταποκριτής σας επισκέφθηκε κάποτε αρκετούς βουδιστικούς ναούς και παρακολούθησε τις λειτουργίες των μοναχών σαννυάσι . Να τι ήθελα να επισημάνω . Ειδικά σε σχέση με το γεγονός που περιγράφεται εδώ. Τα βουδιστικά μάντρα εκτελούνται χρησιμοποιώντας μοναδικές τεχνικές τραγουδιού στο λαιμό στους ίδιους χαμηλούς τόνους με τα ψαλμωδικά της βυζαντινο- αθωνιτικής λειτουργικής παράδοσης στην Ορθοδοξία. Έχοντας παρακολουθήσει μια «βυζαντινή» λειτουργία, μπορώ να καταλήξω μόνο σε ένα συμπέρασμα: το τραγούδι σε χαμηλούς τόνους είναι αυτό που συντονίζει καλύτερα την ανθρώπινη ψυχή με την ενότητα με τον Παντοδύναμο και την κυριολεκτική φυσική αίσθηση αυτής της ένωσης.

Στη συνέχεια, το φωνητικό και οργανικό ντουέτο των Καλμούκων ερμήνευσε αρκετά κομμάτια συνοδευόμενα από παραδοσιακά όργανα των Καλμούκων - την ντόμπρα και το τζίτκα (μια Καλμούκικη εκδοχή του γκουσλί). Αυτά περιλάμβαναν μια μουσική μπαλάντα για τα βάσανα του λαού των Καλμούκων στην εξορία (αν και η μελωδία αυτού του τραγουδιού ακουγόταν πολύ χαρούμενη και αισιόδοξη), ένα τραγούδι - μια προσευχητική έκκληση από έναν ταξιδιώτη σε έναν νομάδα, και το κύριο βουδιστικό μάντρα στα σανσκριτικά, "Om mani padme". « Χουμ », που μεταφράζεται ως «Ω μαργαριτάρι που λάμπεις στο άνθος του λωτού». Το μάντρα συμβολίζει την αγνότητα του σώματος, του λόγου και του νου του Βούδα.

Ενώ άκουγε ένα προσευχητικό τραγούδι, ο ανταποκριτής σας άκουσε τη λέξη «Tengri ». Αυτό είναι το όνομα της αρχαίας τουρκο - μογγολικής προσωπικής θεότητας, της οποίας η εξωτερική εκδήλωση είναι ο ουρανός. Μετά τη συναυλία , ο ανταποκριτής σας ρώτησε τον τραγουδιστή πόσο στενά αντιστοιχεί αυτό το τραγούδι στη βουδιστική παράδοση, καθώς αναφέρει τον αρχαίο θεό Tengri. Η απάντηση του τραγουδιστή ήταν: « Tengri » στα Καλμίκ σημαίνει απλώς «ουρανός». Είναι μια έκκληση στον ουρανό, στα ύψη και όχι σε μια συγκεκριμένη θεότητα. Αυτή η σύντομη και εξαντλητική απάντηση επιβεβαίωσε γενικά τις σκέψεις του ανταποκριτή σας σχετικά με τη μη βουδιστική προέλευση του τραγουδιού. Οι προσευχητικές εκκλήσεις στα ουράνια ύψη δεν είναι χαρακτηριστικό του Βουδισμού. Οι διδασκαλίες του κατευθύνονται προς τα μέσα, στο ανθρώπινο νου και την ψυχή.

Ήταν η σειρά των ερμηνευτριών, ή μάλλον των γυναικών ερμηνευτριών, που εκπροσωπούσαν έναν παραδοσιακά μουσουλμανικό λαό - τους Κιργίζιους. Αμέσως ανακοίνωσαν ότι στην εθνική τους παράδοση, τα θρησκευτικά τραγούδια εκτελούνται τρεις φορές την ημέρα, αλλά μόνο από άνδρες (και εδώ πάλι, όπως και με τους Καλμούκους Βουδιστές, αυτή η λεπτή ανατολική παράδοση - ένας σαφής διαχωρισμός μεταξύ του κόσμου των ανδρών και του κόσμου των γυναικών - λειτουργεί) και ως εκ τούτου θα ερμήνευαν εθνικά, μη θρησκευτικά τραγούδια. Οι γυναίκες, συνοδεύοντας τον εαυτό τους στο komuz -ένα τρίχορδο όργανο, ένα είδος λαούτου- έπαιξαν δύο κιργιζικά λαϊκά τραγούδια και ολοκλήρωσαν με τις εντελώς μη θρησκευτικές «Νύχτες της Μόσχας». Στα ρωσικά.

Αλλά ακόμη και μια τέτοια παράσταση αποκάλυψε πολλά στους γνώστες του ρόλου της μουσικής στο Ισλάμ. Αυτή η θρησκεία έχει μια παράδοση ψαλμωδίας στίχων από το Κοράνι, αλλά αυτή η παράσταση δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί τραγούδι με την πλήρη έννοια της λέξης. Όσο για τη χρήση οργανικής μουσικής και τραγουδιών, αυτά απαγορεύονται στην μουσουλμανική πρακτική. Υπάρχει ένα χαντίθ (μια παράδοση που περιέχει μια δήλωση του Προφήτη Μωάμεθ) ότι το μόνο επιτρεπόμενο όργανο είναι το ντέφι. Η μουσική των μουσουλμανικών λαών που όλοι γνωρίζουμε συνδέεται με το μη ορθόδοξο Ισλάμ, κυρίως με το μυστικιστικό κίνημα του Σουφισμού.

 

Και τέλος, ένας προηγουμένως αιφνιδιαστικός συμμετέχων, ο Ντμίτρι Καρπένκο, εκπρόσωπος του Ιουδαϊσμού και ψάλτης της Κοινότητας Σύγχρονου Ιουδαϊσμού της Μόσχας, πρόσθεσε ενέργεια, διάθεση και υπέροχες μουσικές συγκινήσεις στο κοινό.

Ο Μεταρρυθμιστικός Ιουδαϊσμός (που ονομάζεται «σύγχρονος» στη Ρωσία), ο οποίος εμφανίστηκε μεταξύ των Γερμανοεβραίων τον 19ο αιώνα, απέρριψε πολλές προφανώς αρχαϊκές πρακτικές της εβραϊκής θρησκείας, διατηρώντας παράλληλα όλα τα θεμελιώδη στοιχεία των διδασκαλιών και των πρακτικών της πίστης. Στις Μεταρρυθμιστικές συναγωγές, άνδρες και γυναίκες προσεύχονται στην ίδια αίθουσα. Οι γυναίκες συμμετέχουν επίσης στην ανάγνωση της Τορά και μπορούν να υπηρετήσουν ως ραβίνοι. Δεν υπάρχει αυστηρή απαγόρευση εργασίας ή οποιασδήποτε σωματικής δραστηριότητας το Σάββατο. Οι μη Εβραίοι , απλώς όσοι ενδιαφέρονται για τη θρησκεία, μπορούν επίσης να παρακολουθήσουν τις Μεταρρυθμιστικές λειτουργίες. Οι Μεταρρυθμιστές Εβραίοι συμμετέχουν επίσης ενεργά σε ιεραποστολικό έργο για να προσηλυτίσουν μη Εβραίους στον Ιουδαϊσμό . Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι το Κράτος του Ισραήλ δεν αναγνωρίζει τη Μεταρρυθμιστική « γκιουρ » (μεταστροφή) και δεν είναι δυνατό για τους Μεταρρυθμιστές Εβραίους να μεταναστεύσουν στο Ισραήλ μετά τη μεταστροφή τους στον Ιουδαϊσμό.

Ο Ντμίτρι Καρπένκο, συνοδεύοντας τον εαυτό του στην κιθάρα, πρόσφερε στο κοινό ένα μοναδικό ταξίδι στον χώρο και τον χρόνο της εβραϊκής ιστορίας. Τραγούδια Παλαιστινίων, Υεμενιτών, Μαροκινών, Ισπανών, Γερμανών και Πολωνο-Ουκρανών Εβραίων ερμηνεύτηκαν το ένα μετά το άλλο. Και αυτή η ακολουθία τραγουδιών δεν είναι τυχαία. Έτσι ακριβώς εξελίχθηκε η « γαλούτ » (διασπορά των Εβραίων σε όλο τον κόσμο): Παλαιστίνη, Αραβία, Βόρεια Αφρική, Ισπανία, Γερμανία και, τέλος, Πολωνία, Λιθουανία και Ουκρανία , η οποία αργότερα έγινε έδαφος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας.

Τα συγκινητικά εβραϊκά τραγούδια ενέπνευσαν μάλιστα πολλούς από τους παρευρισκόμενους να τραγουδήσουν μαζί τους. Και οι μελωδίες φάνηκαν οικείες, κάτι που δεν είναι τυχαίο. Πολλοί Σοβιετικοί συνθέτες, ειδικά στα προπολεμικά χρόνια, ήταν εβραϊκής καταγωγής, και οι μελωδίες των εβραϊκών ψαλμών, συμπεριλαμβανομένων των θρησκευτικών, αποτελούν τη βάση πολλών δημοφιλών σοβιετικών τραγουδιών.

Έτσι εξελίχθηκε η διάλεξη-συναυλία. Και είναι πολύ θετικό το γεγονός ότι οι διοργανωτές προσέφεραν, τόσο κατά τη διάρκεια της συναυλίας όσο και καθ' όλη τη διάρκεια του μαραθωνίου, μια παρουσίαση των θρησκειών και των ουράνιων διδασκαλιών τους ως μέρος ενός πολύ γήινου πολιτισμού, των γήινων λαών. Κατά τη γνώμη μας, αυτό διευκολύνει και καθιστά πιο αποτελεσματική την κατανόηση βαθιών θρησκευτικών αληθειών από τους σύγχρονους ανθρώπους.

 

Ιβάν Νελιούμποφ , ένας αρχάριος προσκυνητής, ακροατής και θρησκευτικός μελετητής , ειδικά για το ViM .

В российской столице с 25 сентября по 9 октября проходит Московский межконфессиональный марафон. В его рамках, помимо круглых столов, экскурсий по местам, связанным с различными религиозными традициями, намечены и проходят события, скажем так, театрально-концертного формата. Одно из них состоялось в Малахитовом зале Московского дома ученых вечером 29 сентября. 2025 г под названием «Концерт-лекция «История и традиция религиозного песнопения».

Честно говоря, когда корреспондент портала «ВиМ» узнал о «марафоне» и разных событиях в его рамках, то задумался над тем- а что это в реальности может означать. Если прямую религиозную проповедь, то вряд ли это будет уместно на светской межрелигиозной площадке, аудиторию которой  составляют очень разные по отношению к религии и вере люди. Более эффективным было бы в рамках этих «межконфессиональных событий» знакомство публики с различными национальными культурами в основе которых лежат, в том числе и традиционные мировые религии – христианство, ислам, буддизм и иудаизм.

Первый номер программы показал, что ваш корреспондент  не ошибся в своих размышлениях. На сцену вышел вокальный коллектив московского Греческого культурного центра Москвы. Лекционную часть их выступления взяли на себя руководитель коллектива, греческий музыкальный педагог и музыковед Инесса Эфримиду и ее коллега, директор Греческого культурного центра Теодора Янници, уникально представляющая собой необычное сочетание профессий – историка и драматической актрисы.

И дальше последовала… нет ,не нудноватая лекция в стилистике духовной семинарии, а настоящий моно.., простите дуо-спектакль в исполнении Теодоры и Инессы. С глубоким драматизмом прочитав цитаты из трагедии Еврипида «Ипполит», в которой упоминаются волны Понта Эвксинского, Теодора Янници задала, тем самым, главные смыслы выступления, которых было два. Первый – цивилизационное единство греческого и русско-славянского народов, историческим мостом между ними был как раз Эвксинский  Понт  (Черное море) на берегах которого с древних времен существовали греческие колонии-полисы. И именно через Черное море Русь,в  IX веке приняла христианство, в его византийско-христианской форме, а князь киевский Владимир был крещен в византийской колонии Херсонес Таврический, недалеко от нынешнего Севастополя.  Как много смыслов и фактов можно включить только в одну реплику из античной трагедии!

 

Далее представители Греческого культурного центра красиво  рассказали о значении музыки, связи ее с религией, и что очень важно о историческом единстве античной и христианской культуры. Строго говоря, изначальное значение греческого слова  «музыка» – это не просто извлечение звуков из инструментов и наполнение ими окружающего пространства. Музыка в более широком смысле – это деятельность муз, богинь ,дочерей  главного Олимпийского бога Зевса, покровительниц различных сфер наук и искусств. Всего числом их 9, в греческой традиции оно считалось главной сакральной цифрой, поскольку вычислялось из другой сакральной цифры -з, возведенной в квадрат. Именно Его Величество Звук стал тем средством  греческой, а потом мировой культуры, с помощью которого человеческие разум и душа возносятся к вышнему…Древнегреческий философ Платон поэтому считал, что музыка должна быть неотъемлемой частью бытия каждого добродетельного члена идеального общества, а знаменитый Пифагор понимал музыку, как выражение вселенской гармонии, которая, помимо звуков выражена также и в системе цифр и чисел. И христианство унаследовало это значение церковной музыкальной и певческой культуры. Не случайно «три святителя»,можно сказать, главные «отцы церкви» – Григорий Богослов, Василий Великий и Иоанн Златоуст указывали на то, что именно музыка придает глубокий смысл словам, произносимым на литургии.

Еще одним связующим звеном между античной и христианской культурой является театр. Христианское богослужение называется «литургией» ,что в переводе с  греческого означает «общее дело». Таким «общим делом» для античного общества был театр, где в форме сюжетной драмы люди словно приобщались к жизни и событиям за пределами их привычного жизненного пространства, в том числе к жизни богов. Точно такой же смысл имеет и церковная литургия. Это не просто набор ритуальных действий и чтений из Священного Писания, а своеобразное драматическое представление о ключевых моментах истории жизни Христа, Его смерти и Воскресения.  В литургии есть деление на литургию оглашенных и литургию верных, где первая часть предполагает участие всех присутствующих в храме для того, чтобы услышать рассказ о жизни и идеях Иисуса Христа, а вторая, литургия верных, предназначена для уже крещенных и предполагает мистическое и сознательное единение с Христом в таинстве причастия. Точно также и постановках греческого театра было деление на две части. Первая была драматическим представлением для широкой публики с участием актеров и публики, а вторая представляла собой сольное выступление чтеца.  И здесь уже необходимо было сосредоточиться не на драматической постановке, а на смысле произносимых чтецов слов. То есть, по определению, вторая часть представления предназначалась не для всей публики, а для «верных», особенно подвинутых адептов божественного искусства музы Мельпомены.

Инесса и Теодора также упомянули то, что нотные знаки, которыми записывались музыкальные произведения восходят к буквам греческого алфавита, что в  восточной церкви сложилась т.н. византийская традиция одноголосного пения. От себя ваш корреспондент может добавить, что после XVII века одноголосие было вытеснено более мелодически легким и многообразным многоголосием, и что греческая традиция церковного пения сегодня в изначальном виде сохранилась лишь у старообрядцев, а также в церквах и монастырях строго следующих афонскому монашескому уставу.

Автор также не ожидал от коллектива «Астериа» исполнения византийский песнопений, поскольку они исполняются на очень низких «мужских» октавах, а этот ансамбль состоит исключительно из прекрасных во всех отношений дам. Да, действительно, византийских хоралов не было, но зато, благодаря коллективу Греческого культурного центра, слушатели познакомились с народной религиозной музыкой. Был исполнен гимн Богородице, написанный в XIX веке, народная песня о пребывании богачей и бедняков на том свете и мелодия малоазийских греков, в которой был явно замечен восточный колорит. Все, исполненные  греческими «звездочками» (именно так переводится название коллектива «Астериа») произведения отличало характерное для Балкан, гармоничное многоцветие звуков и мелодий.

 

После выступления коллектива ГКЦ, ваш корреспондент понял, что мероприятие (как видимо и весь «межконфессиональный марафон» это именно культурное, а не строго религиозное (даже с приставкой меж- мероприятие).

 

Правда, следующее, после греческого центра выступление несколько озадачило. Начиная с его объявления. Ведущая выдала фразу: «А теперь от Греции перейдем к православию! «А о чем сейчас говорили две прекрасные гречанки – подумал корреспондент- О конфуцианстве что ли?»

И на сцене появился мужской хор Николо-Угрешского монастыря, под руководством регента под руководством Сергея Юрьевича Маркелова. Пожалуй, это было самое чисто «религиозное», можно даже сказать, «церковное из всех выступлений.

 

Сугубо мужской хор исполнил стихиры (молитвенные православные песнопения , представляющие собою пение одного или нескольких псалмов и приуроченные к какому либо празднику)  к недавно прошедшим празднествам Воздвижения Креста и Рождества Богородицы, а также посвященную Николаю Чудотворцу епископу Мир Ликийских. Хор замечательно, с хорошей дикцией и артикуляцией, представил традицию русского церковного пения сложившуюся в позапрошлом столетии и до сих пор живущую в музыкальном служении в церквах России. Несколько озадачила «лекционная» часть выступления монастырских хористов. Г-н Маркелов сделал особый акцент на то, что православное христианство – это война, не случайно одни из главных святых вселенского и русского православия – это воины, такие, как Дмитрий Солунский и Дмитрий Донской. Правда он оговорил, что речь идет о войне со злом внутри собственной души, но общий контекст выступления больше привязывал смысл к главному значению слова «война». Думается, что в данном случае можно было бы употребить слово «борьба». А то получается смещение понятий, как с мусульманским джихадом. Общее значение этого арабского  слова – усилие в вере и молитве, но в результате долгого и не совсем корректного употребления, оно начало пониматься как война против немусульман. Впрочем, это все так, личное мнение вашего корреспондента, основная задача которого не размышлизмы, а передача в слове всего того, что он увидел, услышал и узнал.

После хора Николо-Угрешского монастыря сценой Малахитового зала Московского дома ученых полностью овладел Восток, который, как говорил выдающийся востоковед всех времен народов товарищ Сухов – дело тонкое. И первыми выступил женский вокально-инструментальный дуэт, представивший калмыцкий буддизм.

Да, эта религия, изначально возникшая в далекой Индии, является одним из традиционных исповеданий России. Причем Республика Калмыкия стала  единственным европейским государством (хотя только автономным), где преобладает буддизм. Произошло это потому, что в 1609 г. три западномонгольских (тогда монголов называли ойратами) племени –  дербеты, хошуты и бузавы перебрались из Восточной Сибири в степи между Волгой и Доном под покровительство московского царя. Незадолго до этого, в конце XVI века,  предки калмыков приняли буддизм в тибетской традиции  и будучи, таким образом, «молодыми» по историческим меркам буддистам,. сохранили вплоть до сегодняшнего дня в национальной религиозной культуре многие элементы добуддийских народных верований. И вообще, именно тибетская форма буддизма (ламаизм) наиболее склонна впитывать прежние верования народов, ныне обратившихся в религию Будды.

Выступившие на лекции -концерте девушки-калмычки рассказали об особенностях национальной музыкальной культуры в связи с религией. Так песнопения считаются в буддизме даром-подношением Будде. При этом в храмах нельзя петь песни, только мантры (медитативные фразы на древнеиндийском языке-санскрите).  Мантры могут исполнять только мужчины в храме, петь песни во время служения нельзя. Поэтому калмыцкие женщины делают свои песенные приношения вне храма. Хотя в первой половине прошлого века калмыки попали под маховик антирелигиозных репрессий, а позднее были сосланы из родных мест под надуманным предлогом, и многие носители и хранители буддийской традиции, знатоки мантр были уничтожены. И это стало причиной того, что мантры стали сохранять в своей памяти женщина, и в современной Калмыкии можно встретить старушек-знатоков мантр.

Вашему корреспонденту в свое время довелось посетить несколько буддийских храмов, посмотреть на служение монахов-саньяси. И вот на что хотелось обратить внимание. особенно в связи с описываемым здесь событием. Буддийские мантры исполняются с помощью уникальных техник горлового пенья на тех же низких тональностях, что и песнопения… византийско- афонской литургической традиции в православии. Поскольку приходилось присутствовать и на «византийской» литургии, могу здесь сделать только один вывод – именно пение на низких тональностях лучше всего настраивает душу человека на единение с Всевышним и буквально физическое ощущение этого единение.

Затем калмыцкий вокально-инструментальный дуэт исполнил несколько произведений в сопровождении народных калмыцких инструментов – домбры и джитхи (калмыцкая разновидность гуслей).  Это были музыкальная баллада о страданиях калмыцкого народа в ссылке (при этом мелодия этой песни звучала очень весело и оптимистично), песня – молитвенное обращение путника -кочевника и главная буддийская мантра на санскрите «Ом мани падме хум», что в переводе означает «О жемчужина, сияющая в цветке лотоса». Мантра символизирует чистоту тела речи и разума Будды.

Слушая песенное молитвенное обращение, ваш корреспондент услышал слово тенгри. Дело в том, что так именуется древнейшее тюрко- монгольское личное божество внешним выражением, которого является небо. После концерта , ваш корреспондент спросил исполнительницу, насколько эта песня соответствует буддийской традиции? Ведь в ней упоминается древний бог Тенгри.  Ответом исполнительницы было: «тенгри» по-калмыцки означает просто небо, это обращение к небу, к высям, а неконкретному божеству. Этот короткий и исчерпывающий ответ  в целом подтвердил мысли вашего корреспондента о небуддийском происхождении песни. Для буддизма не свойственно молитвенное обращение к небесным высям, его учение направлено внутрь человеческого разума и души.

Настала очередь исполнителей, точнее исполнительниц, представляющих народ, традиционно исповедующий ислам – киргизов. Они сразу же сказали, что в их национальной традиции религиозные песни исполняются три раза в день, но только мужчинами (и здесь опять, как и калмыцких буддистов, эта тонкое восточное дело- четкое разделение мира мужчин и мира женщин), и поэтому они исполнят национальные нерелигиозные песни. Девушки, аккомпанируя себе на комузе-трехструнном инструменте, разновидности лютни, сыграли две народные киргизские песни, а закончили уже совсем нерелигиозными «Подмосковными вечерами». На русском языке.

Но даже такое выступление много рассказало и показало знающему человеку о роли музыки в исламе. В этой религии есть традиция чтения аятов Корана нараспев, однако это исполнение трудно назвать песенным в полном смысле этого слова. А вот, что касается использования инструментальной музыки и песен, то они в мусульманской практике запрещены. Есть хадис (предание с высказыванием пророка Мухаммада) о том, что из инструментов дозволен только бубен. Известная же нам всем музыка мусульманских народов, связана с неортодоксальным исламом, прежде всего, мистическим течением суфизма.

 

И в заключение, энергии, настроения и прекрасных музыкальных ощущений добавил собравшимся ранее не заявленный участник, представитель иудаизма, кантор московской общины современного иудаизма Дмитрий Карпенко.

Возникший в  XIX  веке среди евреев германии реформистский (у нас в России его называют современный) иудаизм отказался от многих очевидно архаичных практик еврейской религии, сохранив при этом все, что носит основополагающий характер для учения и практики веры. В реформистских синагогах мужчины и женщины молятся в одном зале, женщины также подходят к чтению торы и могут быть раввинами. Нет жесткого запрета на работу, или какие-либо физические действия в субботу. Реформистские богослужения могут посещать и неиудеи,  просто люди интересующиеся этой религией. Иудеи-реформисты также ведут активное миссионерство по обращению  в иудаизм неевреев. Правда, отметим, государство Израиль не признает реформистского «гиюра»  (обращения) и эмигрировать в Израиль приняв иудаизм у «реформистов» не получится.

Дмитрий Карпенко, аккомпанируя себе на гитаре, предложил слушателям своеобразное путешествие в пространстве и времени еврейской истории. Были поочередно исполнены песни палестинских, йеменских, марокканских, испанских, германских и польско-украинских евреев. И эта цепочка песенной подборки отнюдь не случайна. Именно так проходил «галут» (рассеяние евреев по миру) Палестина-Аравия-Северная Африка-Испания-Германия и, наконец, Польша, Литва и Украина ставшие позднее территорией Российской империи.

Зажигательные еврейские песни  побудили многих собравшихся даже  подпевать. И мелодии казались знакомыми, что не случайно. Многие советские композиторы особенно в довоенные годы были еврейского происхождения и в основе многих популярных советских песен лежит мелодика еврейских в том числе и религиозных песнопений.

Вот такая получилась лекция концерт. И очень позитивно то, что организаторы предложили и в рамках концерта, и в рамках марафона в целом, представление религий, их небесных учений, как части вполне земной культуры, земных народов. На наш взгляд, так легче и лучше доходят глубинные религиозные истины до современного человека. 

Иван Нелюбов , начинающий паломник, слушатель и религиовед, специально для ВиМ.